سبد خرید خالی است.
IVF آی وی اف
IVF در مشهد
درمان ناباروری با روش آی وی اف
زیر نظر دکتر نغمه خورسند
IVF یا لقاح آزمایشگاهی یکی از روش‌های کمک‌باروری برای درمان برخی علل ناباروری است. در این روش، تخمک و اسپرم در محیط آزمایشگاه لقاح داده می‌شوند و پس از تشکیل جنین، جنین مناسب به رحم منتقل میشود. انتخاب روش درمان و مناسب بودن IVF برای هر فرد، پس از بررسی شرایط زوجین توسط متخصص ناباروری مشخص میشود.
آشنایی با لقاح آزمایشگاهی
بررسی شرایط انجام درمان
از ارزیابی تا آزمایش بارداری
عوامل مؤثر بر نتیجه درمان
مراحل انجام IVF
ارزیابی اولیه
تحریک تخمدان
تخمکگیری
لقاح و بررسی جنین
انتقال جنین
آزمایش بارداری
چه عواملی بر موفقیت IVF تأثیر می‌گذارند؟
سن و ذخیره تخمدان
کیفیت تخمک و اسپرم
شرایط رحم
وضعیت سلامت
IVF یا لقاح آزمایشگاهی (In Vitro Fertilization) یکی از روش‌های کمک‌باروری است که در آن پس از تحریک تخمدان و برداشت تخمک، لقاح تخمک و اسپرم در محیط آزمایشگاه انجام میشود. جنین‌های تشکیل‌شده پس از بررسی و در زمان مناسب به رحم منتقل می‌شوند.
IVF می‌تواند در برخی موارد ناباروری مانند مشکلات لوله‌های رحمی، برخی اختلالات اسپرم، کاهش ذخیره تخمدان، اندومتریوز یا مواردی که روش‌های ساده‌تر درمانی نتیجه مناسبی نداشته‌اند، مورد بررسی قرار گیرد. انتخاب این روش برای هر زوج به سن، علت ناباروری، وضعیت تخمدان‌ها، شرایط اسپرم و سایر عوامل پزشکی بستگی دارد.
برای مطالعه اطلاعات عمومی بیشتر درباره این روش، می‌توانید راهنمای IVF سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS) را مطالعه کنید.
IVF برای همه زوج‌های نابارور اولین انتخاب درمانی نیست و مناسب بودن آن باید پس از بررسی علت ناباروری مشخص شود. این روش ممکن است در شرایطی مانند انسداد یا آسیب لوله‌های رحمی، برخی مشکلات شدید اسپرم، اندومتریوز، کاهش ذخیره تخمدان، افزایش سن باروری، ناباروری با علت نامشخص یا زمانی که روش‌های درمانی ساده‌تر نتیجه مطلوبی نداده‌اند، مورد بررسی قرار گیرد.
تصمیم نهایی برای انجام IVF بر اساس سن، مدت ناباروری، وضعیت تخمدان‌ها، کیفیت اسپرم، سابقه درمان‌های قبلی و شرایط پزشکی هر زوج توسط متخصص ناباروری انجام میشود.
فرایند IVF از چند مرحله تشکیل میشود و جزئیات آن می‌تواند بسته به شرایط فرد و پروتکل درمانی متفاوت باشد. به‌طور کلی، درمان شامل ارزیابی اولیه، تحریک تخمدان، برداشت تخمک، آماده‌سازی اسپرم، لقاح در آزمایشگاه، بررسی رشد جنین، انتقال جنین و در نهایت آزمایش بارداری است.
پیش از شروع IVF، وضعیت باروری هر دو نفر بررسی میشود تا علت ناباروری و مناسب بودن این روش درمانی مشخص شود. این ارزیابی ممکن است شامل بررسی سابقه پزشکی، آزمایش‌های هورمونی، ارزیابی ذخیره تخمدان، سونوگرافی، بررسی رحم و لوله‌ها در صورت نیاز و آزمایش مایع منی باشد.
نتیجه این بررسی‌ها به پزشک کمک می‌کند پروتکل درمانی مناسب‌تری انتخاب کند و درباره مراحل بعدی، داروها و زمان‌بندی درمان تصمیم بگیرد.
در این مرحله معمولاً داروهای هورمونی برای تحریک تخمدان‌ها تجویز میشود تا به‌جای رشد یک فولیکول، چند فولیکول به‌طور هم‌زمان رشد کنند. در طول این دوره، پاسخ تخمدان‌ها با سونوگرافی و در صورت نیاز آزمایش‌های هورمونی پیگیری میشود تا زمان مناسب برای مرحله بعد مشخص شود.
نوع دارو، مقدار مصرف و مدت تحریک تخمدان برای هر فرد می‌تواند متفاوت باشد و بر اساس سن، ذخیره تخمدان، سابقه درمان و پاسخ بدن به داروها تعیین میشود.
پس از رسیدن فولیکول‌ها به اندازه مناسب، مرحله تخمکگیری در زمان مشخص انجام میشود. در این فرایند، تخمک‌ها با هدایت سونوگرافی و معمولاً از طریق واژن از داخل فولیکول‌ها برداشت می‌شوند.
این مرحله معمولاً با استفاده از داروهای آرام‌بخش یا بیهوشی کوتاهمدت انجام میشود و مدت آن نسبتاً کوتاه است. پس از پایان تخمکگیری، فرد برای مدت کوتاهی تحت نظر قرار می‌گیرد و سپس بر اساس نظر پزشک می‌تواند مرکز درمانی را ترک کند.
در روز تخمکگیری، نمونه اسپرم نیز آماده و در آزمایشگاه بررسی میشود. سپس تخمک‌های جمع‌آوری‌شده در شرایط کنترل‌شده آزمایشگاهی در کنار اسپرم قرار می‌گیرند تا لقاح انجام شود. در بعضی موارد، بسته به کیفیت اسپرم و شرایط زوج، ممکن است از روش میکرواینجکشن (ICSI) برای تزریق یک اسپرم به داخل تخمک استفاده شود.
انتخاب روش لقاح در آزمایشگاه بر اساس شرایط پزشکی، کیفیت تخمک و اسپرم و نظر تیم درمان انجام میشود.
پس از انجام لقاح، تخمک‌های لقاح‌یافته در محیط آزمایشگاه نگهداری می‌شوند تا روند تقسیم سلولی و رشد جنین بررسی شود. جنین‌ها در روزهای بعد از نظر کیفیت و روند رشد ارزیابی می‌شوند و بر اساس شرایط هر فرد، مناسب‌ترین جنین یا جنین‌ها برای انتقال یا فریز انتخاب می‌شوند.
تعداد روزهای کشت جنین و زمان مناسب برای انتقال می‌تواند با توجه به کیفیت جنین‌ها، شرایط رحم و نظر تیم درمان متفاوت باشد.
پس از بررسی روند رشد جنین‌ها، در زمان مناسب یک یا چند جنین بر اساس شرایط فرد و تصمیم تیم درمان برای انتقال انتخاب می‌شوند. انتقال جنین معمولاً با استفاده از یک لوله باریک و انعطاف‌پذیر از طریق دهانه رحم انجام میشود و جنین به داخل رحم منتقل میشود.
تعداد جنین‌های قابل انتقال، زمان انتقال و اینکه انتقال در همان سیکل انجام شود یا جنین ابتدا فریز و در سیکل دیگری منتقل شود، به عواملی مانند سن، کیفیت جنین‌ها، وضعیت رحم و شرایط درمانی فرد بستگی دارد.
پس از انتقال جنین، داروهای تجویزشده باید طبق دستور پزشک ادامه پیدا کنند. معمولاً پس از گذشت زمان مشخصی، آزمایش خون بارداری یا β-hCG انجام میشود تا مشخص شود لانه‌گزینی و بارداری رخ داده است یا خیر.
انجام زودهنگام تست‌های خانگی ممکن است نتیجه قابلاعتمادی نداشته باشد؛ بنابراین بهتر است زمان آزمایش و ادامه یا تغییر داروها بر اساس دستور پزشک انجام شود. در صورت مثبت بودن آزمایش، پیگیری‌های بعدی و سونوگرافی در زمان مناسب برای ارزیابی روند بارداری انجام میشود.
موفقیت IVF برای همه افراد یکسان نیست و به مجموعه‌ای از عوامل فردی و درمانی بستگی دارد. سن فرد، علت ناباروری، وضعیت ذخیره تخمدان، کیفیت تخمک و اسپرم، کیفیت جنین، شرایط رحم و سابقه درمان‌های قبلی از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر نتیجه درمان اثر بگذارند.
یکی از مهم‌ترین عوامل، سن فرد در زمان درمان و به‌ویژه سن تخمک است. داده‌های مراکز معتبر باروری نیز نشان می‌دهد که میزان موفقیت IVF با افزایش سن کاهش پیدا می‌کند؛ به همین دلیل نمی‌توان یک درصد ثابت را به‌عنوان «شانس موفقیت IVF» برای همه افراد اعلام کرد.
ارزیابی شرایط هر فرد پیش از شروع درمان کمک می‌کند پزشک دید دقیق‌تری از وضعیت باروری داشته باشد و مناسب‌ترین مسیر درمانی را پیشنهاد کند.
سن از مهم‌ترین عوامل مرتبط با نتیجه درمان‌های کمک‌باروری است. همچنین بررسی ذخیره تخمدان می‌تواند اطلاعاتی درباره تعداد تقریبی تخمک‌های قابل دستیابی در پاسخ به تحریک تخمدان فراهم کند. این عوامل در کنار سایر یافته‌های پزشکی برای برنامه‌ریزی درمان بررسی می‌شوند.
کیفیت تخمک و اسپرم بر روند لقاح و تشکیل جنین تأثیر دارد. پس از لقاح نیز رشد و کیفیت جنین‌ها در آزمایشگاه ارزیابی میشود تا بر اساس شرایط فرد، جنین مناسب برای انتقال یا فریز انتخاب شود.
علت اصلی ناباروری نیز می‌تواند در انتخاب روش درمان و احتمال موفقیت آن نقش داشته باشد. علاوه بر این، وضعیت رحم و آمادگی مناسب آندومتر برای لانه‌گزینی جنین از مواردی است که در روند درمان مورد توجه قرار می‌گیرد.
وضعیت عمومی سلامت و برخی عوامل سبک زندگی نیز می‌توانند بر باروری و روند درمان تأثیر داشته باشند. به همین دلیل ممکن است پیش از شروع IVF توصیه‌هایی درباره وزن، مصرف دخانیات، داروها، تغذیه یا سایر شرایط فردی ارائه شود. منابع تخصصی نیز علاوه بر سن و علت ناباروری، عواملی مانند وزن و مصرف دخانیات را در نتایج درمان باروری مؤثر می‌دانند.
پیش از شروع IVF، پزشک معمولاً مجموعه‌ای از بررسی‌ها را برای ارزیابی وضعیت باروری و انتخاب مناسب‌ترین برنامه درمانی درخواست می‌کند. نوع آزمایش‌ها برای همه افراد یکسان نیست و بر اساس سن، سابقه پزشکی، علت ناباروری و درمان‌های قبلی تعیین میشود.
این بررسی‌ها ممکن است شامل ارزیابی ذخیره تخمدان با آزمایش‌هایی مانند AMH، بررسی برخی هورمون‌ها، سونوگرافی واژینال برای ارزیابی تخمدان‌ها و رحم و همچنین آزمایش مایع منی باشد. در بعضی شرایط بررسی رحم یا لوله‌های رحمی و آزمایش‌های تکمیلی نیز ممکن است لازم باشد. راهنماهای تخصصی نیز ارزیابی تخمک‌گذاری، ساختار دستگاه تولیدمثل و آزمایش اسپرم را از بخش‌های اصلی بررسی ناباروری می‌دانند.
قبل از شروع IVF ممکن است آزمایش‌های دیگری مانند بررسی HIV، هپاتیت B و هپاتیت C نیز بر اساس شرایط فرد و الزامات مرکز درمانی درخواست شود.
آزمایش AMH، شمارش فولیکول‌های آنترال در سونوگرافی و در برخی موارد بررسی FSH و استرادیول می‌توانند برای ارزیابی ذخیره تخمدان و برنامه‌ریزی درمان مورد استفاده قرار گیرند. این آزمایش‌ها باید همراه با سن و سایر اطلاعات بالینی تفسیر شوند و به‌تنهایی تضمین‌کننده موفقیت یا عدم موفقیت IVF نیستند
سونوگرافی واژینال می‌تواند برای بررسی تخمدان‌ها، تعداد فولیکول‌ها و وضعیت رحم استفاده شود. بسته به سابقه فرد، ممکن است پزشک بررسی‌های تکمیلی دیگری را نیز برای ارزیابی حفره رحم یا لوله‌ها درخواست کند.
ارزیابی نمونه اسپرم بخش مهمی از بررسی ناباروری زوجین است. نتیجه آزمایش مایع منی می‌تواند در تصمیم‌گیری درباره روش لقاح در IVF و نیاز احتمالی به روش‌هایی مانند میکرواینجکشن یا ICSI مؤثر باشد.
آمادگی قبل از IVF فقط به مصرف داروها محدود نمی‌شود. پیش از شروع درمان بهتر است داروها و مکمل‌های مصرفی، سابقه بیماری‌ها، جراحی‌ها و درمان‌های قبلی با پزشک در میان گذاشته شود و تمام داروهای تجویزشده دقیقاً مطابق برنامه درمانی مصرف شوند.
همچنین داشتن سبک زندگی سالم، پرهیز از مصرف دخانیات، توجه به وزن مناسب، خواب و تغذیه متعادل می‌تواند بخشی از مراقبت پیش از درمان باشد. عوامل سبک زندگی از جمله سیگار و شاخص توده بدنی می‌توانند با نتایج IVF ارتباط داشته باشند.
پیش از شروع درمان، پزشک را از تمام داروهای نسخه‌ای، داروهای بدون نسخه و مکمل‌هایی که مصرف می‌کنید مطلع کنید. دارویی را بدون هماهنگی پزشک شروع، قطع یا تغییر ندهید.
مصرف سیگار می‌تواند با کاهش باروری و نتایج نامطلوب‌تر درمان‌های کمک‌باروری همراه باشد. اگر فرد سیگار مصرف می‌کند، بهتر است پیش از شروع درمان درباره روش‌های ترک با پزشک مشورت کند.
در چرخه IVF، زمان تزریق بعضی داروها و انجام سونوگرافی‌ها اهمیت زیادی دارد. بنابراین بهتر است برنامه دارویی و زمان مراجعات را دقیق ثبت و طبق دستور تیم درمان اجرا کنید.
پس از انتقال جنین، معمولاً نیازی به استراحت مطلق و طولانی‌مدت وجود ندارد و فرد می‌تواند بر اساس توصیه پزشک بسیاری از فعالیت‌های عادی روزانه خود را ادامه دهد. با این حال، رعایت برنامه دارویی، پرهیز از فعالیت‌های بسیار سنگین و توجه به علائم غیرعادی اهمیت دارد.
داروهایی مانند پروژسترون یا سایر داروهای تجویزشده باید دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف شوند و نباید به دلیل مشاهده یا عدم مشاهده علائم بارداری، مصرف آن‌ها خودسرانه قطع یا تغییر داده شود.
زمان انجام آزمایش بارداری نیز باید بر اساس برنامه‌ای باشد که پزشک یا مرکز درمان تعیین کرده است؛ زیرا انجام تست زودهنگام می‌تواند نتیجه گمراه‌کننده ایجاد کند.
تمام داروهای تجویزشده پس از انتقال جنین باید در زمان و مقدار مشخص‌شده مصرف شوند. شروع، قطع یا تغییر مقدار دارو بدون هماهنگی با پزشک توصیه نمی‌شود.
در بیشتر موارد استراحت مطلق طولانی‌مدت لازم نیست. نوع و میزان فعالیت مناسب می‌تواند با توجه به شرایط فرد متفاوت باشد؛ بنابراین بهتر است توصیه‌های اختصاصی تیم درمان رعایت شود.
آزمایش خون β-hCG در زمان تعیین‌شده توسط تیم درمان انجام میشود. زمان دقیق آن به پروتکل درمان و زمان انتقال جنین بستگی دارد. انجام تست زودتر از موعد ممکن است نتیجه قابلاعتمادی نداشته باشد.
درد شدید یا رو به افزایش، خونریزی قابل‌توجه، تنگی نفس، ضعف شدید، تب، افزایش سریع ورم یا نفخ شدید از علائمی هستند که بهتر است در صورت بروز، برای ارزیابی با پزشک یا مرکز درمان تماس گرفته شود.
IVF، IUI و میکرواینجکشن یا ICSI از روش‌هایی هستند که ممکن است در درمان ناباروری مورد استفاده قرار گیرند، اما نحوه انجام و موارد کاربرد آن‌ها متفاوت است. انتخاب بین این روش‌ها به علت ناباروری، سن، وضعیت تخمدان‌ها، کیفیت اسپرم، سابقه درمان و سایر شرایط پزشکی بستگی دارد.
در IUI، اسپرم پس از آماده‌سازی در زمان مناسب مستقیماً داخل رحم قرار داده میشود و لقاح همچنان در بدن اتفاق می‌افتد. اما در IVF، تخمک از تخمدان برداشت میشود و لقاح در محیط آزمایشگاه انجام میشود؛ سپس جنین تشکیل‌شده به رحم منتقل میشود.
ICSI یا میکرواینجکشن در واقع می‌تواند بخشی از فرایند IVF باشد. در IVF معمولی، تخمک و اسپرم در محیط آزمایشگاه در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند؛ اما در ICSI، یک اسپرم با تجهیزات آزمایشگاهی مستقیماً داخل تخمک تزریق میشود.
نمی‌توان یک روش را برای همه افراد مناسب‌تر دانست. انتخاب IUI، IVF یا ICSI باید بعد از بررسی علت ناباروری و شرایط زوجین انجام شود. در بعضی موارد ممکن است درمان با روش‌های ساده‌تر آغاز شود و در شرایط دیگر، IVF یا ICSI از ابتدا گزینه مناسب‌تری باشد.
اگر برای درمان ناباروری و انجام IVF در مشهد اقدام می‌کنید، انتخاب پزشک متخصص در حوزه ناباروری و روش‌های کمک‌باروری اهمیت زیادی دارد. روند IVF فقط به انجام یک مرحله آزمایشگاهی محدود نمی‌شود و از ارزیابی اولیه و انتخاب پروتکل مناسب تا تحریک تخمدان، تخمکگیری، انتقال جنین و پیگیری بعد از درمان نیاز به برنامه‌ریزی دقیق پزشکی دارد.
دکتر نغمه خورسند، متخصص زنان و زایمان و دارای فلوشیپ فوق‌تخصصی ناباروری و IVF، با بررسی شرایط هر فرد و علت ناباروری، مسیر درمان را بر اساس وضعیت بالینی و نیازهای اختصاصی بیمار ارزیابی می‌کند.
هدف از مراجعه اولیه این است که پیش از شروع درمان، علت ناباروری، شرایط تخمدان‌ها، وضعیت اسپرم، سابقه درمان‌های قبلی و سایر عوامل مؤثر بررسی شوند و مشخص شود آیا IVF گزینه مناسبی است یا روش دیگری باید در نظر گرفته شود.
اگر بارداری پس از مدتی تلاش منظم اتفاق نیفتاده باشد، یا سابقه مشکلاتی مانند اختلال تخمک‌گذاری، اندومتریوز، جراحی‌های لگنی، مشکلات لوله‌های رحمی، کاهش ذخیره تخمدان یا اختلالات اسپرم وجود داشته باشد، ارزیابی تخصصی می‌تواند به انتخاب مسیر مناسب درمان کمک کند.
زمان مناسب مراجعه برای همه افراد یکسان نیست و عواملی مانند سن و سابقه پزشکی در تصمیم‌گیری اهمیت دارند. به‌ویژه با افزایش سن باروری، بهتر است ارزیابی ناباروری برای مدت طولانی به تعویق نیفتد.
IVF چقدر طول می‌کشد؟
مدت درمان IVF برای هر فرد متفاوت است، اما معمولاً یک سیکل شامل چند هفته ارزیابی، تحریک تخمدان، تخمکگیری، لقاح در آزمایشگاه و انتقال جنین است. زمان دقیق درمان بر اساس شرایط فرد و پروتکل پزشکی تعیین
آیا IVF دردناک است؟
برخی مراحل IVF ممکن است با ناراحتی، احساس سنگینی یا درد خفیف همراه باشند. تخمکگیری معمولاً با آرامبخشی یا بیهوشی کوتاهمدت انجام میشود و شدت علائم در افراد مختلف متفاوت است.
چند روز بعد از انتقال جنین میتوان آزمایش بارداری داد؟
زمان آزمایش بارداری باید طبق برنامه تیم درمان انجام شود و معمولاً حدود دو هفته پس از انتقال جنین بررسی میشود. انجام تست زودتر از موعد ممکن است نتیجه قابلاعتمادی نداشته باشد.
آیا بعد از انتقال جنین باید استراحت مطلق داشت؟
در بیشتر موارد استراحت مطلق طولانی‌مدت لازم نیست و فرد می‌تواند فعالیت‌های سبک روزانه را ادامه دهد. میزان فعالیت مناسب باید بر اساس شرایط فرد و توصیه پزشک تعیین شود.
آیا IVF عوارض دارد؟
IVF مانند هر درمان پزشکی ممکن است با عوارضی همراه باشد. بعضی افراد ممکن است نفخ، ناراحتی یا عوارض ناشی از داروهای تحریک تخمدان را تجربه کنند. در موارد نادرتر نیز عوارضی مانند تحریک بیش از حد تخمدان ممکن است رخ دهد.
۱۲. آیا در IVF میتوان جنسیت جنین را تعیین کرد؟
در صورت وجود اندیکاسیون پزشکی یا طبق قوانین و شرایط مراکز درمانی، امکان تعیین جنسیت با استفاده از روش‌های ژنتیکی قبل از انتقال جنین وجود دارد.
آیا IVF و میکرواینجکشن یکی هستند؟
خیر. IVF نام فرایند کلی لقاح آزمایشگاهی است. در میکرواینجکشن یا ICSI، یک اسپرم مستقیماً داخل تخمک تزریق میشود و این روش در برخی شرایط می‌تواند بخشی از فرایند IVF باشد.