سبد خرید خالی است.
مراقبت امروز، آرامش فرداپیشگیری از
پیشگیری از
زایمان زودرس
با شناخت عوامل خطر، مراقبت‌های اصولی و پیگیری تخصصی، برای کاهش خطر زایمان زودرس و داشتن بارداری ایمن‌تر اقدام کنید.
دکتر نغمه خورسند · متخصص زنان و زایمان
فلوشیپ فوق‌تخصصی ناباروری و IVF · مشهد
زایمان زودرس چیست؟
زایمان زودرس به تولد نوزاد پیش از کامل شدن هفتهٔ ۳۷ بارداری گفته میشود. همهٔ موارد قابل پیشگیری نیستند؛ اما شناخت عوامل خطر و مراقبت متناسب با شرایط مادر می‌تواند به کاهش خطر کمک کند.
۳۷
هفتهٔ کامل بارداری
مرز تعریف تولد زودرس
| زیرگروه | سن بارداری هنگام تولد |
|---|---|
| بسیار شدید | کمتر از ۲۸ هفته |
| بسیار زودرس | ۲۸ تا پیش از ۳۲ هفته |
| متوسط تا دیررس | ۳۲ تا پیش از ۳۷ هفته |
سن بارداری هنگام تولد در نیاز نوزاد به مراقبت نقش دارد. بعضی نوزادان زودرس ممکن است برای تنفس، تغذیه یا سایر مشکلات به مراقبت تخصصی نیاز داشته باشند؛ وضعیت هر نوزاد جداگانه بررسی میشود. [۷]
شروع انقباض یا احساس فشار، به‌تنهایی به معنی وقوع تولد زودرس نیست. تشخیص به ارزیابی بالینی و بررسی وضعیت دهانهٔ رحم نیاز دارد.
عوامل خطر زایمان زودرس
- سابقهٔ زایمان زودرس خودبه‌خودی
- کوتاهی دهانهٔ رحم یا برخی جراحی‌های آن
- بارداری دوقلویی یا چندقلویی
- برخی عفونت‌ها و بیماری‌های زمینه‌ای مادر
- خونریزی یا بعضی مشکلات جفت
- مصرف سیگار و دخانیات
داشتن عامل خطر به معنی وقوع قطعی زایمان زودرس نیست؛ این اتفاق ممکن است بدون عامل خطر شناخته‌شده نیز رخ دهد.
راهکارهای پیشگیری از زایمان زودرس
- پیگیری منظم مراقبت‌های بارداری
- بررسی سابقهٔ مامایی و مدیریت عوامل خطر
- اندازه‌گیری طول دهانهٔ رحم در افراد منتخب
- کنترل بیماری‌های زمینه‌ای و ارزیابی عفونت‌ها
- ترک دخانیات و توجه به تغذیهٔ مناسب
- بررسی سریع علائم مشکوک توسط پزشک
دارو یا درمان پیشگیرانه برای همه یکسان نیست. برنامهٔ مراقبت باید بر اساس سن بارداری، سابقه و یافته‌های بررسی تنظیم شود.
علائم هشدار را جدی بگیرید
انقباض‌های منظم یا مکرر، فشار لگنی، کمردرد غیرمعمول و مداوم، خونریزی، خروج مایع یا تغییر نگران‌کنندهٔ ترشحات قبل از ۳۷ هفته نیازمند بررسی هستند؛ حتی اگر درد زیادی نداشته باشید.
اگر این علائم را دارید، منتظر نوبت اینترنتی نمانید؛ فوراً با مرکز درمانی یا پزشک تماس بگیرید و برای ارزیابی فوری مراجعه کنید.
شناخت دقیق‌تر، مراقبت آگاهانه‌تر
راهنمای علمی پیشگیری از زایمان زودرس
برنامهٔ پیشگیری برای همه یکسان نیست. نوع بارداری، علت زایمان قبلی، طول دهانهٔ رحم و سن بارداری، مسیر بررسی و درمان را مشخص می‌کنند.
۱. چرا علت زایمان قبلی اهمیت دارد؟
زایمان زودرس می‌تواند پس از شروع خودبه‌خودی دردها یا پارگی زودهنگام کیسهٔ آب رخ دهد. گاهی نیز پزشک به دلیل خطری برای مادر یا جنین، مانند پره‌اکلامپسی، تولد زودتر را مناسب‌تر می‌داند. روش پیگیری در این موقعیت‌ها لزوماً یکسان نیست و پیشگیری از شروع خودبه‌خودی زایمان با تصمیم به ختم بارداری به علت پزشکی تفاوت دارد. [۱][۶]
اگر قبلاً زایمان زودرس داشته‌اید، در ابتدای بارداری این موضوع را مطرح کنید. سن بارداری هنگام تولد قبلی، سابقهٔ خروج مایع، بیماری‌های مادر و مدارک ترخیص به پزشک کمک می‌کنند برنامهٔ مراقبت را دقیق‌تر تنظیم کند. سابقهٔ قبلی احتمال خطر را افزایش می‌دهد، اما به معنی تکرار قطعی نیست. [۷]
۲. طول دهانهٔ رحم چگونه بررسی میشود؟
اندازه‌گیری طول دهانهٔ رحم یکی از ابزارهای برآورد خطر زایمان زودرس است. سونوگرافی واژینال می‌تواند برای اندازه‌گیری دقیق‌تر لازم باشد. کوتاهی دهانهٔ رحم با میزان بازشدگی آن فرق دارد و به معنی شروع قطعی زایمان نیست. [۹]
عدد ۲۵ میلی‌متر چه معنایی دارد؟
طبق SMFM، در تک‌قلویی بدون سابقهٔ زایمان زودرس خودبه‌خودی، طول ۲۵ میلی‌متر یا کمتر در سه‌ماههٔ دوم، معیار دهانهٔ رحم کوتاه است. این عدد به‌تنهایی درمان را تعیین نمی‌کند؛ معیار ارزیابی فرد دارای علائم ممکن است متفاوت باشد. [۲][۳]
در بعضی افراد دارای سابقهٔ زایمان زودرس، پیگیری با اندازه‌گیری‌های متوالی مطرح میشود. زمان و تعداد بررسی‌ها را پزشک بر اساس شرایط تعیین میکند؛ برنامهٔ مراقبت نباید صرفاً از روی یک گزارش سونوگرافی انتخاب شود. [۵]
۳. پروژسترون واژینال چه زمانی مطرح میشود؟
برای بعضی افراد با دهانهٔ رحم کوتاه، پروژسترون واژینال می‌تواند خطر تولد زودرس را کاهش دهد. طبق راهنمای SMFM، در فرد بدون علامت با بارداری تک‌قلویی و بدون سابقهٔ زایمان زودرس خودبه‌خودی، طول ۲۰ میلی‌متر یا کمتر پیش از هفتهٔ ۲۴، از شرایط توصیهٔ این درمان است؛ در طول ۲۱ تا ۲۵ میلی‌متر، تصمیم با بررسی و گفت‌وگوی پزشک و بیمار گرفته میشود. [۲]
داشتن سابقهٔ زایمان زودرس به‌تنهایی به معنی نیاز همهٔ افراد به پروژسترون نیست. ACOG در بارداری تک‌قلویی با سابقهٔ زایمان زودرس خودبه‌خودی و بدون دهانهٔ رحم کوتاه، پروژسترون واژینال را گزینهٔ پیشگیری توصیه نمی‌کند؛ توصیه‌های راهنماها در بعضی گروه‌ها متفاوت‌اند و باید متناسب با فرد تفسیر شوند. [۵][۳]
این اطلاعات برای شناخت دلیل درمان است، نه شروع یا قطع دارو. نوع فرآورده، زمان مصرف و ادامهٔ آن را با پزشک خود بررسی کنید.
۴. سرکلاژ چه تفاوتی با درمان دارویی دارد؟
سرکلاژ یعنی قرار دادن بخیه در دهانهٔ رحم برای کمک به بسته ماندن آن در شرایط منتخب. تصمیم به انجام آن می‌تواند به سابقهٔ مامایی، یافته‌های سونوگرافی یا باز شدن زودهنگام دهانهٔ رحم وابسته باشد. در بعضی افراد دارای سابقه و دهانهٔ رحم کوتاه، انتخاب میان سرکلاژ و پروژسترون نیاز به بررسی فایده‌ها و خطرها دارد. [۳]
در تک‌قلویی بدون سابقهٔ زایمان زودرس، دهانهٔ رحم کوتاه در محدودهٔ ۱۰ تا ۲۵ میلی‌متر و بدون بازشدگی، SMFM سرکلاژ را توصیه نمی‌کند. بنابراین دو فرد با عدد مشابه در سونوگرافی ممکن است به برنامه‌های متفاوتی نیاز داشته باشند. [۲]
۵. در مراقبت روزمره چه کارهایی واقعاً اهمیت دارند؟
مراقبت بارداری را زود شروع کنید و طبق برنامه ادامه دهید. کنترل فشار خون و بیماری‌های زمینه‌ای، ارزیابی علائم عفونت، تغذیهٔ مناسب و ترک دخانیات بخشی از مراقبت سالم هستند. هیچ غذا، مکمل یا درمان خانگی به‌تنهایی تضمین‌کنندهٔ جلوگیری از زایمان زودرس نیست. دربارهٔ مکمل‌ها و داروهای موردنیاز با پزشک تصمیم بگیرید. [۱][۷]
پیش از بارداری بعدی نیز سابقهٔ زایمان زودرس، بیماری‌ها و فاصلهٔ مناسب بین بارداری‌ها را بررسی کنید. این برنامه باید با شرایط فردی شما هماهنگ شود. [۷]
آیا استراحت مطلق لازم است؟
محدودیت روتین فعالیت برای پیشگیری از زایمان زودرس، حتی در بعضی افراد دارای دهانهٔ رحم کوتاه، توصیه نمیشود. بی‌تحرکی طولانی می‌تواند پیامدهایی مانند افزایش خطر لخته، افت توان عضلانی و فشار روانی داشته باشد. دربارهٔ فعالیت مجاز یا محدودیت لازم برای یک مشکل مشخص با پزشک خود صحبت کنید. [۴]
۶. در دوقلویی و چندقلویی چه تفاوتی وجود دارد؟
بارداری چندقلویی با خطر بیشتر تولد زودرس همراه است و به برنامهٔ مراقبت اختصاصی نیاز دارد. توصیه‌های تک‌قلویی دربارهٔ پروژسترون یا سرکلاژ را نباید مستقیماً به آن تعمیم داد. [۷][۲]
دربارهٔ استفاده از پروژسترون در چندقلوییِ همراه با دهانهٔ رحم کوتاه، توصیهٔ SMFM و NICE یکسان نیست. NICE در بعضی دوقلویی‌ها و سه‌قلویی‌های دارای دهانهٔ رحم کوتاه آن را مطرح میکند، در حالی که SMFM کاربرد روتین آن را برای کوتاهی دهانهٔ رحم در دوقلویی، خارج از پژوهش بالینی توصیه نمی‌کند. انتخاب روش نیازمند نظر متخصص و بررسی شرایط شماست. [۸][۲]
۷. اگر علائم شروع شوند، در مرکز درمانی چه بررسی‌هایی انجام میشود؟
انقباض یا سفت شدن رحم به‌تنهایی تشخیص قطعی نیست. پزشک ممکن است سابقه و سن بارداری، وضعیت دهانهٔ رحم، احتمال پارگی کیسهٔ آب، نشانه‌های عفونت و حال جنین را بررسی کند. معاینه، آزمایش و پایش ضربان قلب جنین یا انقباض‌ها بر اساس نیاز انتخاب می‌شوند. [۶]
خروج مایع ممکن است به شکل نشت کم یا خروج ناگهانی باشد. احتمال پارگی کیسهٔ آب، حتی بدون درد، نیازمند ارزیابی فوری است؛ اگر تب، خونریزی، مایع بدبو یا تغییر الگوی حرکات جنین نیز وجود دارد، فوراً به مرکز درمانی اطلاع دهید. [۶]
کمک به آمادگی ریهٔ جنین
کورتیکواستروئیدها در سن‌ها و شرایط منتخب، برای کمک به آمادگی نوزادی که احتمال دارد زود متولد شود استفاده می‌شوند.
محافظت عصبی جنین
منیزیم سولفات ممکن است در بعضی تولدهای زودرسِ قریب‌الوقوع، بر اساس سن بارداری مطرح شود.
تأخیر کوتاه‌مدت زایمان
در برخی شرایط، داروهای مهار انقباض برای فرصت دادن به درمان‌های لازم یا انتقال به مرکز مناسب بررسی می‌شوند.
این درمان‌ها جایگزین مراقبت پیشگیرانه یا درمان خانگی نیستند. در صورت عفونت، خونریزی یا خطر برای مادر یا جنین، به تأخیر انداختن تولد ممکن است مناسب نباشد. [۳][۶]
همراه شما در مسیر مراقبت بارداریبررسی و مراقبت از
بررسی و مراقبت از
بارداری پرخطر در مشهد
در مراجعه به دکتر نغمه خورسند، سابقهٔ بارداری و زایمان، مدارک قبلی و شرایط فعلی شما بررسی میشود تا برنامهٔ پیگیری متناسب با نیازتان تنظیم شود.
پیگیری سلامت جنین و غربالگری بارداری نیز باید متناسب با سن بارداری و توصیهٔ پزشک انجام شود. برای برنامه‌ریزی مراحل بعد، مراقبت‌های قبل و بعد از زایمان را مطالعه کنید.
دریافت نوبت بررسی تخصصیسؤالات متداول
پاسخ‌های کوتاه به پرسش‌های رایج شما
زایمان زودرس از چند هفتگی محسوب میشود؟
تولد پیش از کامل شدن هفتهٔ ۳۷ بارداری زایمان زودرس محسوب میشود. علائم مشکوک پیش از این زمان باید بررسی شوند.
آیا می‌توان از زایمان زودرس جلوگیری کرد؟
همهٔ موارد قابل پیشگیری نیستند. مراقبت منظم، شناخت عوامل خطر و بعضی درمان‌های هدفمند می‌توانند در افراد واجد شرایط به کاهش خطر کمک کنند.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
افراد دارای سابقهٔ زایمان زودرس، دهانهٔ رحم کوتاه، بارداری چندقلویی و بعضی بیماری‌ها یا مشکلات بارداری نیاز به بررسی دقیق‌تر دارند.
کوتاهی دهانهٔ رحم چه تأثیری دارد؟
یک عامل خطر است، نه پیشبینی قطعی. پزشک طول دهانهٔ رحم، سابقه و سن بارداری را برای تصمیمگیری کنار هم بررسی میکند.
آیا پروژسترون برای همهٔ افراد لازم است؟
خیر. کاربرد آن به شرایط فرد، بهویژه طول دهانهٔ رحم و نوع بارداری بستگی دارد. مصرف خودسرانه یا استفاده برای همهٔ افراد توصیه نمیشود.
سرکلاژ در چه شرایطی انجام میشود؟
برای افراد منتخب، بر اساس سابقهٔ مامایی، وضعیت دهانهٔ رحم و سن بارداری مطرح میشود. این روش برای همهٔ بارداری‌ها یا همهٔ موارد کوتاهی دهانهٔ رحم مناسب نیست.
آیا استراحت مطلق مفید است؟
استراحت مطلق روتین برای پیشگیری توصیهٔ عمومی نیست و ممکن است عوارض داشته باشد. دربارهٔ فعالیت مجاز در شرایط خاص با پزشک تصمیم بگیرید.
چه علائمی نیاز به مراجعهٔ فوری دارند؟
انقباض منظم یا مکرر، فشار لگنی، کمردرد مداوم، خونریزی یا خروج مایع قبل از ۳۷ هفته نیازمند ارزیابی فوری هستند. منتظر رزرو نوبت اینترنتی نمانید.
آیا سابقهٔ زایمان زودرس به معنی تکرار آن است؟
خیر، ولی خطر بالاتر است و پیگیری متناسب اهمیت دارد. مدارک بارداری قبلی و اطلاعات زمان و علت زایمان را به پزشک ارائه کنید.
برای بررسی بارداری پرخطر در مشهد چگونه نوبت بگیرم؟
از دکمهٔ رزرو نوبت همین صفحه وارد سیستم نوبتدهی سایت شوید. برای علائم هشدار، مراجعهٔ فوری جایگزین انتظار برای نوبت است.
کوتاهی دهانهٔ رحم و باز شدن آن یکسان هستند؟
خیر. طول دهانهٔ رحم فاصلهٔ طولی آن است؛ بازشدگی به میزان باز شدن دهانه اشاره دارد. این دو یافته باید جداگانه و همراه شرایط بارداری تفسیر شوند.
سونوگرافی واژینال برای اندازه‌گیری طول دهانهٔ رحم ایمن است؟
طبق آموزش بیمار SMFM، سونوگرافی واژینال به جنین آسیب نمی‌رساند. اگر این بررسی برای شما درخواست شده، دربارهٔ روش انجام و نگرانی‌هایتان با پزشک صحبت کنید.
منابع علمی و راهنماهای پزشکی
متن بر اساس منابع زیر تنظیم شده است؛ تصمیم درمانی به بررسی فردی پزشک نیاز دارد.
برای مراقبت متناسب با شرایط شما
اگر سابقهٔ زایمان زودرس یا عوامل خطر دارید، برنامهٔ پیگیری خود را با پزشک تنظیم کنید.